Hướng dẫn tính thuế thu nhập cá nhân 2026 theo mức giảm trừ gia cảnh mới

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của cá nhân, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người lao động tại Việt Nam. Từ ngày 01/01/2026, Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi đã chính thức áp dụng mức giảm trừ gia cảnh mới, tăng đáng kể so với mức cũ, đồng thời thu gọn biểu thuế lũy tiến từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Đây là những thay đổi lớn nhất trong hệ thống thuế TNCN kể từ năm 2020.

Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách tính thuế TNCN theo các quy định mới nhất áp dụng từ năm 2026, bao gồm mức giảm trừ gia cảnh mới, biểu thuế lũy tiến 5 bậc, kèm theo các ví dụ tính thuế cụ thể cho nhiều mức thu nhập khác nhau để người đọc dễ dàng áp dụng.

1. Mức giảm trừ gia cảnh mới từ 01/01/2026

Giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế TNCN, nhằm đảm bảo người nộp thuế có đủ thu nhập để trang trải chi phí sinh hoạt cơ bản cho bản thân và gia đình. Mức giảm trừ gia cảnh đã không được điều chỉnh từ năm 2020, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng hơn 20% trong giai đoạn 2020-2025, khiến nhiều người lao động phải chịu gánh nặng thuế không tương xứng với thu nhập thực tế.

a) Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế

Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng từ 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm) lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm), tăng 40,9% so với mức cũ. Mức tăng này phản ánh đúng mức độ trượt giá và chi phí sinh hoạt thực tế tại các đô thị lớn. Theo khảo sát của Tổng cục Thống kê, chi phí sinh hoạt tối thiểu cho một cá nhân tại Hà Nội và TP.HCM hiện khoảng 12-15 triệu đồng/tháng, do đó mức giảm trừ 15,5 triệu đồng là phù hợp.

b) Giảm trừ cho người phụ thuộc

Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc được tăng từ 4,4 triệu đồng/tháng lên 6,2 triệu đồng/tháng, tăng 40,9%. Không giới hạn số lượng người phụ thuộc được đăng ký, miễn là đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Người phụ thuộc bao gồm: con chưa đủ 18 tuổi; con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật hoặc đang học đại học, cao đẳng, trung cấp; vợ/chồng không có thu nhập hoặc thu nhập dưới 1 triệu đồng/tháng; cha mẹ, ông bà ngoài độ tuổi lao động không có thu nhập hoặc thu nhập thấp.

2. Bảng so sánh mức giảm trừ gia cảnh cũ và mới

3. Biểu thuế lũy tiến mới: Thu gọn từ 7 bậc xuống 5 bậc

Một thay đổi rất quan trọng khác là việc thu gọn biểu thuế lũy tiến từng phần từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Biểu thuế cũ với 7 bậc bị đánh giá là quá phức tạp, các bậc thuế quá hẹp khiến người có thu nhập trung bình cũng phải chịu thuế suất cao. Biểu thuế mới 5 bậc đã mở rộng khoảng cách giữa các bậc, giúp giảm gánh nặng thuế cho người lao động có thu nhập trung bình và khá.

Biểu thuế lũy tiến mới áp dụng từ 01/01/2026:

4. Cách tính thuế TNCN theo mức mới - Ví dụ chi tiết

Công thức tính thuế TNCN từ tiền lương, tiền công:

Thuế TNCN = Thu nhập tính thuế x Thuế suất theo biểu lũy tiến

Trong đó: Thu nhập tính thuế = Tổng thu nhập chịu thuế - Các khoản giảm trừ

Các khoản giảm trừ gồm: giảm trừ gia cảnh (bản thân + người phụ thuộc), BHXH bắt buộc (10,5%), BHYT (1,5%), BHTN (1%), và các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học.

Ví dụ 1: Lương 25 triệu đồng/tháng, 1 người phụ thuộc

Anh Nguyễn Văn A có tổng thu nhập hàng tháng 25.000.000 đồng, đăng ký 1 người phụ thuộc (con nhỏ).

• BHXH, BHYT, BHTN (10,5% + 1,5% + 1% = 13% x mức đóng tối đa): Giả sử mức đóng trên lương 25 triệu = 25.000.000 x 10,5% = 2.625.000 đồng (BHXH) + 375.000 (BHYT) + 250.000 (BHTN) = 3.250.000 đồng
• Thu nhập chịu thuế = 25.000.000 - 3.250.000 = 21.750.000 đồng
• Giảm trừ gia cảnh = 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 đồng
• Thu nhập tính thuế = 21.750.000 - 21.700.000 = 50.000 đồng
• Thuế TNCN = 50.000 x 5% = 2.500 đồng/tháng

Theo quy định cũ, anh A phải nộp khoảng 372.500 đồng/tháng. Như vậy, với mức giảm trừ mới, anh A gần như không phải nộp thuế TNCN.

Ví dụ 2: Lương 35 triệu đồng/tháng, 1 người phụ thuộc

Chị Trần Thị B có tổng thu nhập 35.000.000 đồng/tháng, đăng ký 1 người phụ thuộc.

• Bảo hiểm bắt buộc (13%) = 35.000.000 x 13% = 4.550.000 đồng (giả sử đóng trên toàn bộ lương, thực tế mức trần BHXH là 36.900.000 đồng năm 2026)
• Thu nhập chịu thuế = 35.000.000 - 4.550.000 = 30.450.000 đồng
• Giảm trừ gia cảnh = 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 đồng
• Thu nhập tính thuế = 30.450.000 - 21.700.000 = 8.750.000 đồng
• Thuế TNCN bậc 1: 8.750.000 x 5% = 437.500 đồng/tháng

Theo quy định cũ, chị B phải nộp khoảng 1.475.000 đồng/tháng. Mức giảm là 1.037.500 đồng/tháng, tương đương tiết kiệm hơn 12 triệu đồng/năm.

Ví dụ 3: Lương 50 triệu đồng/tháng, 2 người phụ thuộc

Anh Lê Văn C có tổng thu nhập 50.000.000 đồng/tháng, đăng ký 2 người phụ thuộc.

• Bảo hiểm bắt buộc: Mức trần đóng BHXH năm 2026 là 36.900.000 đồng. BHXH = 36.900.000 x 8% = 2.952.000; BHYT = 50.000.000 x 1,5% = 750.000; BHTN = 50.000.000 x 1% = 500.000. Tổng = 4.202.000 đồng
• Thu nhập chịu thuế = 50.000.000 - 4.202.000 = 45.798.000 đồng
• Giảm trừ gia cảnh = 15.500.000 + 6.200.000 x 2 = 27.900.000 đồng
• Thu nhập tính thuế = 45.798.000 - 27.900.000 = 17.898.000 đồng
• Thuế TNCN: Bậc 1 (10 triệu đầu): 10.000.000 x 5% = 500.000; Bậc 2 (7.898.000 còn lại): 7.898.000 x 10% = 789.800
• Tổng thuế = 1.289.800 đồng/tháng

Theo quy định cũ, anh C phải nộp khoảng 3.530.000 đồng/tháng. Mức giảm rất đáng kể: 2.240.200 đồng/tháng, tương đương gần 27 triệu đồng/năm.

5. Mức thu nhập chưa phải nộp thuế TNCN

Với mức giảm trừ gia cảnh mới và biểu thuế lũy tiến 5 bậc, ngưỡng thu nhập chưa phải nộp thuế TNCN đã tăng đáng kể. Dưới đây là mức thu nhập tối đa mà người lao động chưa phải nộp thuế (đã trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc):

• Không có người phụ thuộc: Thu nhập khoảng 17 triệu đồng/tháng (sau khi trừ bảo hiểm, thu nhập chịu thuế khoảng 15,5 triệu, bằng mức giảm trừ bản thân)
• 1 người phụ thuộc: Thu nhập khoảng 24 triệu đồng/tháng (sau khi trừ bảo hiểm, thu nhập chịu thuế khoảng 21,7 triệu, bằng mức giảm trừ bản thân + 1 NPT)
• 2 người phụ thuộc: Thu nhập khoảng 31 triệu đồng/tháng (sau khi trừ bảo hiểm, thu nhập chịu thuế khoảng 27,9 triệu, bằng mức giảm trừ bản thân + 2 NPT)

6. Thủ tục đăng ký người phụ thuộc

Để được hưởng giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc, người nộp thuế phải thực hiện đăng ký theo đúng quy trình. Nếu không đăng ký hoặc đăng ký không đúng thời hạn, khoản giảm trừ cho người phụ thuộc sẽ không được áp dụng cho kỳ tính thuế đó.

a) Thời hạn đăng ký

Người nộp thuế phải đăng ký người phụ thuộc trong vòng 30 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng. Đối với người lao động mới vào làm, đăng ký trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng lao động. Trường hợp đăng ký muộn, khoản giảm trừ chỉ được tính từ tháng đăng ký thành công, không được hồi tố.

b) Hồ sơ đăng ký

Hồ sơ đăng ký người phụ thuộc bao gồm:

• Đối với con: Bản sao giấy khai sinh hoặc bản sao hộ chiếu (trường hợp là người nước ngoài). Con từ 18 tuổi trở lên đang đi học cần thêm giấy xác nhận đang học tập tại trường.
• Đối với vợ/chồng: Bản sao CMND/CCCD, bản sao giấy đăng ký kết hôn, giấy xác nhận không có thu nhập hoặc thu nhập thấp từ UBND cấp xã.
• Đối với cha mẹ, ông bà: Bản sao CMND/CCCD, giấy xác nhận không có thu nhập hoặc thu nhập thấp từ UBND cấp xã, giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình.

c) Cách thức nộp hồ sơ

Từ năm 2026, việc đăng ký người phụ thuộc được thực hiện hoàn toàn trực tuyến qua cổng eTax của Tổng cục Thuế. Người lao động đăng ký qua doanh nghiệp nơi làm việc, doanh nghiệp tổng hợp và nộp hồ sơ điện tử cho cơ quan thuế. Trường hợp cá nhân tự kê khai thuế, nộp trực tiếp trên cổng thuedientu.gdt.gov.vn.

7. Các khoản thu nhập được miễn thuế TNCN

Ngoài giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế cũng cần nắm rõ các khoản thu nhập được miễn thuế TNCN theo quy định mới:

• Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản giữa vợ chồng, cha mẹ con, ông bà cháu, anh chị em ruột
• Thu nhập từ giá trị quyền sử dụng đất được Nhà nước giao không thu tiền
• Thu nhập từ thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa các thành viên gia đình
• Tiền lương hưu, trợ cấp BHXH một lần
• Thu nhập từ tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả cao hơn so với quy định (phần chênh lệch)
• Tiền bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ
• Học bổng từ ngân sách nhà nước, tổ chức trong và ngoài nước

8. Một số lưu ý khi quyết toán thuế TNCN năm 2026

Việc quyết toán thuế TNCN năm 2026 sẽ áp dụng hoàn toàn theo mức giảm trừ mới và biểu thuế 5 bậc. Dưới đây là một số lưu ý quan trọng:

• Thời hạn quyết toán: Đối với cá nhân tự quyết toán: trước ngày 31/03/2027. Đối với doanh nghiệp quyết toán thay: trước ngày 31/03/2027 hoặc ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
• Trường hợp phải quyết toán: Cá nhân có thu nhập từ 2 nơi trở lên, cá nhân có số thuế phải nộp thêm hoặc được hoàn thuế.
• Trường hợp không phải quyết toán: Cá nhân có thu nhập chỉ từ 1 nơi, đã được doanh nghiệp khấu trừ thuế hàng tháng và doanh nghiệp quyết toán thay. Cá nhân có thu nhập tính thuế sau giảm trừ không vượt quá 0 đồng.
• Hoàn thuế: Trường hợp số thuế đã tạm nộp trong năm lớn hơn số thuế phải nộp theo quyết toán, người nộp thuế được hoàn thuế. Hồ sơ hoàn thuế được xử lý trong 6 ngày làm việc nếu nộp trực tuyến.

9. Dịch vụ hỗ trợ kê khai và quyết toán thuế TNCN

Thuế TNCN tuy quen thuộc nhưng vẫn còn nhiều điểm phức tạp, đặc biệt là đối với doanh nghiệp có nhiều lao động, lao động thời vụ, lao động nước ngoài hoặc có thu nhập từ nhiều nguồn. Việc kê khai sai có thể dẫn đến truy thu thuế, phạt chậm nộp và ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.

Các vấn đề thường gặp khi kê khai thuế TNCN bao gồm: đăng ký người phụ thuộc sai quy trình dẫn đến không được giảm trừ, không khấu trừ thuế đúng cho lao động thời vụ, tính sai thuế cho thu nhập từ tiền thưởng và phúc lợi, không phân biệt được thu nhập chịu thuế và thu nhập miễn thuế. Sử dụng dịch vụ kế toán thuế chuyên nghiệp giúp doanh nghiệp giải quyết triệt để các vấn đề này.

10. Kết luận

Việc tăng mức giảm trừ gia cảnh và thu gọn biểu thuế lũy tiến từ 01/01/2026 là bước điều chỉnh cần thiết và kịp thời, giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho hàng triệu người lao động Việt Nam. Với mức giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng và người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng, nhiều người lao động có thu nhập trung bình sẽ không còn phải nộp thuế hoặc nộp với mức rất thấp.

Người nộp thuế cần chủ động cập nhật các quy định mới, rà soát lại danh sách người phụ thuộc đã đăng ký, đồng thời kiểm tra bảng lương hàng tháng để đảm bảo doanh nghiệp đã áp dụng đúng mức giảm trừ mới. Nếu cần hỗ trợ, hãy liên hệ 0962 115 692 để được tư vấn chi tiết và miễn phí.