Chế độ kế toán mới theo Thông tư 99/2025/TT-BTC - Những thay đổi quan trọng từ năm 2026

Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam. Có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, Thông tư này thay thế một phần đáng kể các quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC - văn bản đã làm nền tảng cho chế độ kế toán doanh nghiệp suốt hơn 10 năm qua.

Với hàng loạt thay đổi từ tên gọi báo cáo tài chính, hệ thống tài khoản kế toán đến phương pháp ghi nhận và trình bày các khoản mục, Thông tư 99/2025 đòi hỏi mọi doanh nghiệp và kế toán viên phải cập nhật kịp thời để đảm bảo tuân thủ đúng quy định mới. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những thay đổi quan trọng nhất và hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi.

1. Tổng quan về Thông tư 99/2025/TT-BTC

Thông tư 99/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành nhằm cập nhật và hoàn thiện chế độ kế toán doanh nghiệp, phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế và yêu cầu thực tiễn ngày càng cao của nền kinh tế. Sau hơn 10 năm áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, nhiều quy định đã trở nên lạc hậu so với sự phát triển của các giao dịch kinh tế hiện đại và chưa tương thích đầy đủ với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).

Việc ban hành Thông tư 99/2025 là một phần trong lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam mà Bộ Tài chính đã công bố. Thông tư hướng đến việc nâng cao chất lượng thông tin tài chính, tăng tính minh bạch và khả năng so sánh của báo cáo tài chính giữa các doanh nghiệp trong nước cũng như với doanh nghiệp quốc tế.

Mối quan hệ với Thông tư 200/2014/TT-BTC

Cần lưu ý rằng Thông tư 99/2025 không hoàn toàn thay thế Thông tư 200/2014 mà chỉ thay thế một phần. Cụ thể, Thông tư 99 sửa đổi, bổ sung các nội dung liên quan đến hệ thống báo cáo tài chính, một số tài khoản kế toán và phương pháp ghi nhận nghiệp vụ. Các quy định khác của Thông tư 200 không bị sửa đổi vẫn tiếp tục có hiệu lực thi hành.

2. Thay đổi quan trọng nhất: Bảng cân đối kế toán thành Báo cáo tình hình tài chính

Đây được xem là thay đổi mang tính biểu tượng và có ảnh hưởng rộng rãi nhất của Thông tư 99/2025. Tên gọi báo cáo tài chính quan trọng nhất của doanh nghiệp được đổi từ "Bảng cân đối kế toán" (Balance Sheet) sang "Báo cáo tình hình tài chính" (Statement of Financial Position).

2.1. Lý do thay đổi tên gọi

Việc đổi tên này phù hợp với thông lệ quốc tế theo IFRS, nơi thuật ngữ "Statement of Financial Position" đã được sử dụng phổ biến từ nhiều năm trước. Tên gọi mới phản ánh chính xác hơn bản chất của báo cáo - đó là trình bày tình hình tài chính tổng thể của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định, thay vì chỉ đơn thuần là "cân đối" giữa tài sản và nguồn vốn.

2.2. Thay đổi về cấu trúc và nội dung

Không chỉ thay đổi tên gọi, cấu trúc và nội dung của báo cáo cũng được điều chỉnh đáng kể:

• Phân loại tài sản: Tài sản được phân loại rõ ràng hơn thành tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn, với tiêu chí phân loại chặt chẽ hơn dựa trên chu kỳ hoạt động kinh doanh bình thường
• Phân loại nợ phải trả: Nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn được phân loại lại theo tiêu chí mới, đặc biệt đối với các khoản vay có điều khoản vi phạm hợp đồng tín dụng
• Vốn chủ sở hữu: Mục vốn chủ sở hữu được trình bày chi tiết hơn, bổ sung thêm các khoản mục liên quan đến thu nhập toàn diện khác
• Mã số chỉ tiêu: Một số mã số chỉ tiêu trên báo cáo được thay đổi để phù hợp với cấu trúc mới

2.3. Tác động thực tế

Doanh nghiệp cần cập nhật lại toàn bộ mẫu biểu báo cáo tài chính, phần mềm kế toán, và các tài liệu liên quan. Đối với báo cáo tài chính năm 2026, doanh nghiệp phải sử dụng mẫu Báo cáo tình hình tài chính mới thay cho Bảng cân đối kế toán cũ. Đồng thời, số liệu so sánh của năm trước (năm 2025) cũng phải được trình bày lại theo mẫu mới.

3. Quy định cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Thông tư 99/2025 có quy định riêng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), tạo sự linh hoạt trong việc áp dụng chế độ kế toán. Đây là điểm quan trọng mà các chủ doanh nghiệp nhỏ cần đặc biệt quan tâm.

3.1. Quyền lựa chọn chế độ kế toán

DNNVV được quyền lựa chọn một trong hai chế độ kế toán để áp dụng:

• Phương án 1: Tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC - chế độ kế toán dành riêng cho DNNVV với hệ thống tài khoản và báo cáo đơn giản hơn
• Phương án 2: Áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC - chế độ kế toán doanh nghiệp mới với đầy đủ các quy định chi tiết

Việc lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, đặc thù hoạt động và nhu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. DNNVV có nhu cầu niêm yết, gọi vốn quốc tế hoặc có giao dịch phức tạp nên cân nhắc áp dụng Thông tư 99 để có báo cáo tài chính đạt chuẩn cao hơn.

3.2. Điều kiện chuyển đổi

Khi đã lựa chọn áp dụng một trong hai chế độ kế toán, doanh nghiệp phải tuân thủ các điều kiện sau:

• Tính nhất quán: Phải áp dụng nhất quán chế độ kế toán đã chọn tối thiểu trong 1 năm tài chính (12 tháng liên tục)
• Thông báo: Khi chuyển đổi từ chế độ kế toán này sang chế độ kế toán khác, doanh nghiệp phải thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp
• Trình bày lại số liệu: Phải trình bày lại số liệu so sánh của kỳ trước theo chế độ kế toán mới để đảm bảo tính so sánh được

4. Hệ thống tài khoản kế toán mới

Thông tư 99/2025 bổ sung và điều chỉnh một số tài khoản kế toán trong hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp. Mặc dù khung tài khoản cơ bản vẫn giữ nguyên cấu trúc 4 cấp, nhưng có những thay đổi đáng chú ý:

4.1. Tài khoản mới được bổ sung

• Tài khoản phản ánh thu nhập toàn diện khác: Bổ sung tài khoản mới để ghi nhận các khoản lãi/lỗ chưa thực hiện từ đánh giá lại tài sản tài chính, chênh lệch tỷ giá chuyển đổi báo cáo tài chính...
• Tài khoản chi tiết cho công cụ tài chính: Bổ sung các tài khoản chi tiết để phân loại và theo dõi các công cụ tài chính theo IFRS 9
• Tài khoản tài sản quyền sử dụng (thuê): Phục vụ cho việc ghi nhận tài sản quyền sử dụng theo chuẩn mực thuê tài sản mới

4.2. Tài khoản được sửa đổi

• Tài khoản 121 - Chứng khoán kinh doanh: mở rộng phạm vi và phương pháp ghi nhận
• Tài khoản 128 - Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn: sửa đổi nội dung phản ánh
• Tài khoản 229 - Dự phòng tổn thất tài sản: bổ sung phương pháp tính dự phòng theo mô hình tổn thất tín dụng dự kiến
• Tài khoản 413 - Chênh lệch tỷ giá hối đoái: điều chỉnh phương pháp xử lý chênh lệch tỷ giá

5. Thay đổi về báo cáo tài chính

Ngoài việc đổi tên Bảng cân đối kế toán, Thông tư 99/2025 còn có nhiều thay đổi khác liên quan đến hệ thống báo cáo tài chính:

5.1. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được bổ sung thêm phần "Thu nhập toàn diện khác" (Other Comprehensive Income - OCI) ngay sau dòng lợi nhuận sau thuế. Đây là khái niệm mới theo IFRS, bao gồm các khoản thu nhập và chi phí được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ sở hữu mà không đi qua báo cáo kết quả kinh doanh, như chênh lệch đánh giá lại tài sản tài chính sẵn sàng để bán, chênh lệch tỷ giá hối đoái khi chuyển đổi báo cáo tài chính của hoạt động ở nước ngoài.

5.2. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Phương pháp lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ được hướng dẫn chi tiết hơn, đặc biệt là việc phân loại các luồng tiền từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính. Một số khoản mục được phân loại lại cho phù hợp với thông lệ quốc tế.

5.3. Thuyết minh báo cáo tài chính

Yêu cầu thuyết minh được mở rộng đáng kể, bao gồm:

• Thuyết minh chi tiết hơn về các chính sách kế toán quan trọng
• Thuyết minh về quản trị rủi ro tài chính (rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường)
• Thuyết minh về giá trị hợp lý của các công cụ tài chính
• Thuyết minh về các bên liên quan và giao dịch với bên liên quan

6. Bảng so sánh chế độ kế toán cũ và mới

7. Ảnh hưởng đến doanh nghiệp nhỏ

Mặc dù DNNVV có quyền lựa chọn tiếp tục áp dụng Thông tư 133, nhưng Thông tư 99/2025 vẫn có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động kế toán của các doanh nghiệp nhỏ:

7.1. Ảnh hưởng trực tiếp

• Doanh nghiệp đang áp dụng TT200: Bắt buộc phải chuyển đổi sang TT99 từ 01/01/2026, kéo theo việc cập nhật phần mềm kế toán, đào tạo nhân viên và điều chỉnh quy trình kế toán nội bộ
• Chi phí chuyển đổi: Doanh nghiệp cần đầu tư chi phí cho việc nâng cấp phần mềm kế toán, mua sắm biểu mẫu mới, đào tạo kế toán viên
• Rủi ro sai sót: Trong giai đoạn chuyển đổi ban đầu, nguy cơ sai sót kế toán tăng cao do kế toán viên chưa quen với quy định mới

7.2. Ảnh hưởng gián tiếp

• Quan hệ với đối tác lớn: Khi đối tác, khách hàng lớn áp dụng TT99, họ có thể yêu cầu nhà cung cấp (DNNVV) cung cấp thông tin tài chính theo chuẩn mới
• Vay vốn ngân hàng: Ngân hàng có thể ưu tiên xét duyệt hồ sơ vay của doanh nghiệp có báo cáo tài chính theo TT99 vì chất lượng thông tin cao hơn
• Xu hướng chuyển đổi: Dù không bắt buộc, nhưng xu hướng chung sẽ dần chuyển sang TT99, DNNVV nên có kế hoạch chuẩn bị từ sớm

8. Hướng dẫn chuẩn bị chuyển đổi cho doanh nghiệp

Để quá trình chuyển đổi sang chế độ kế toán mới diễn ra suôn sẻ, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

1. Đánh giá hiện trạng: Rà soát lại toàn bộ hệ thống kế toán hiện tại, xác định những nội dung cần thay đổi theo TT99/2025
2. Cập nhật phần mềm kế toán: Liên hệ nhà cung cấp phần mềm để nâng cấp hoặc cập nhật phiên bản phù hợp với TT99. Hầu hết các phần mềm kế toán phổ biến tại Việt Nam đều đã phát hành bản cập nhật
3. Đào tạo nhân sự: Tổ chức đào tạo cho kế toán viên và các bộ phận liên quan về các thay đổi của TT99, đặc biệt là tên gọi báo cáo mới, tài khoản mới và phương pháp ghi nhận mới
4. Chuyển đổi số liệu: Thực hiện chuyển đổi số liệu từ hệ thống cũ sang hệ thống mới, đảm bảo tính liên tục và chính xác của số liệu kế toán
5. Trình bày lại số liệu so sánh: Số liệu năm 2025 phải được trình bày lại theo mẫu báo cáo mới để đảm bảo tính so sánh được với số liệu năm 2026
6. Kiểm tra và đối chiếu: Thực hiện kiểm tra, đối chiếu kỹ lưỡng giữa số liệu trên hệ thống cũ và mới để phát hiện và xử lý kịp thời các sai lệch

9. Câu hỏi thường gặp về Thông tư 99/2025

Doanh nghiệp mới thành lập năm 2026 áp dụng thông tư nào?

Doanh nghiệp mới thành lập từ 01/01/2026 trở đi áp dụng Thông tư 99/2025 (đối với doanh nghiệp lớn) hoặc lựa chọn giữa Thông tư 133/2016 và Thông tư 99/2025 (đối với DNNVV). Việc lựa chọn phải được thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Phần mềm kế toán cũ có còn sử dụng được không?

Phần mềm kế toán cũ cần được nâng cấp hoặc cập nhật để phù hợp với mẫu báo cáo và hệ thống tài khoản mới theo TT99. Hầu hết các nhà cung cấp phần mềm kế toán lớn như MISA, Fast, Bravo, Effect đều đã phát hành bản cập nhật. Doanh nghiệp nên liên hệ nhà cung cấp để được hỗ trợ nâng cấp.

Có cần nộp lại báo cáo tài chính năm 2025 theo mẫu mới không?

Không. Báo cáo tài chính năm 2025 vẫn lập theo mẫu cũ (Thông tư 200/2014 hoặc Thông tư 133/2016). Tuy nhiên, khi lập báo cáo tài chính năm 2026, số liệu so sánh của năm 2025 phải được trình bày lại theo mẫu mới của TT99 trong cột "Năm trước".

10. Kết luận

Thông tư 99/2025/TT-BTC đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam, tiệm cận hơn với chuẩn mực quốc tế IFRS. Những thay đổi từ tên gọi báo cáo tài chính, hệ thống tài khoản đến phương pháp ghi nhận nghiệp vụ đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng và tính minh bạch của thông tin tài chính.

Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn bị sớm cho quá trình chuyển đổi là vô cùng cần thiết. Doanh nghiệp nên chủ động cập nhật phần mềm, đào tạo nhân sự và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia kế toán giàu kinh nghiệm. Nếu cần tư vấn về việc áp dụng Thông tư 99/2025, hãy liên hệ 0962 115 692 để được hỗ trợ chi tiết và miễn phí.

Xem thêm các bài viết hữu ích khác tại Blog kế toán thuế của chúng tôi, hoặc tìm hiểu chi tiết về dịch vụ kế toán thuế trọn gói và bảng giá dịch vụ.